concept "Villa Horizon":
Hans Venhuizen
Architectonisch Ontwerp:
Tom Frantzen

Hans Venhuizen noemt in zijn toelichting "Villa Dakpan" de territoriumdrift die een nieuwbakken bewoner onvermijdelijk ten toon zal spreiden middels het bouwen van een volgens bouwmarkt-esthetiek vormgegeven erfafscheiding en vraagt zich af dit het laatste ritueel is wat hem of haar rest bij het betrekken van de nieuwe woning. Het afbakenen en behouden van een territorium bestaat echter uit meer. Niet alleen wordt het gebied afgebakend om bewaakt te kunnen worden, de grenzen van het gebied moeten de mogelijkheid bieden tot communicatie en uitwisseling tussen de territoria zodat het individu niet in isolement raakt. In het voorstel "Villa Dakpan" zijn de van nature uit elkaar liggende grenzen van de beschutting en het territorium eromheen met elkaar versmolten en geminimaliseerd om de ruimtebehoefte van de samenleving te optimaliseren. Tegenover het terugdringen van het territorium van het individu binnen de muren van de woning en het verdwijnen van de traditionele riten staat de ontwikkeling van de individuele expressie binnen de woning en aan het lichaam zelf, de woning neemt de functie en de begrenzing van het territorium over en het lichaam die van beschutting van de psyche, die als het individu wordt gewaardeerd.
(In 2001 zal volgens Arthur C. Clarke de psyche zich delen van het lichaam en tot volledige ontwikkeling komen, maar zo ver is het nog niet).

De laatste jaren is deze ontwikkeling te volgen geweest door de gaten in de territoriumscheiding, de ramen in de woning. Veel minder dan vroeger dienen deze om licht in de woning te brengen, deze condities zijn met behulp van kunstlicht immers beter te beheersen. Het raam is geëmancipeerd tot betekenisdrager en geeft signalen af aan de samenleving, vergelijkbaar met het geluid dat sommige dieren voortbrengen om kenbaar te maken aan wie het territorium toebehoort. Een matte folie op het raam geplakt betekent dat men het niet moet wagen naar binnen te kijken en contact te zoeken, terwijl een ontstellende hoeveelheid triplex eenden en kerstlichtjes laat zien hoe gezellig het wel niet is in de Nederlandse woning en hoe uitnodigend de bewoner. Kom binnen, kopje koffie? Omdat enerzijds het fysieke territorium steeds kleiner wordt en de samenleving er via de diverse communicatiemiddelen als televisie, telefoon en Internet steeds verder in het territorium, de woning, binnendringt is ook de plotselinge aandacht voor binnenhuisarchitectuur op de populaire televisiezenders te begrijpen. Door de eenvormige bouwmethodes en welstandsnormen is de buitenzijde van het territorium niet meer door de bewoner te beheersen en kan op het raam na niet meer communiceren, waardoor deze automatisch het accent verlegt naar de binnenzijde waar optimale vrijheid moet worden geboden.

Deze ontwikkeling vindt zijn neerslag in het aantal woningen dat casco wordt opgeleverd. In deze beknopte analyse van de fysieke kenmerken van de menselijke territoriumdrift ontbreken nog 2 elementen die wat problematischer zijn: het balkon en de auto. Het balkon is nooit ingezet om het eigen territorium te begrenzen maar om een blik te bieden op het gebied daarbuiten of andersom, hetzij voor het uitoefenen van visuele controle dan wel het tonen van het lichaam vanuit een onaantastbare positie. De auto is voor de bezitter de veer om mee te pronken. Hoe onbeduidend saai en normaal ook de buitenzijde van het huis, hoe betekenisvol en persoonlijk ook de keuze van het interieur van de eigen woning, de auto is bedoeld om er tijdens de reis over andermans territorium de ander mee te verblinden of te verleiden, overdag door felle kleuren en flitsende complexe vormen, s'nachts door agressieve koplampen en opvallende reflectoren. De autoruit krijgt hierbij weer dezelfde rol als het raam in de woning, wanneer zij wordt geblindeerd of voorzien van stickers met mededelingen. Dat de samenleving tegenwoordig zo worstelt met de vraag waar de auto te stallen heeft wellicht hiermee te maken: Voor de deur is te agressief en in een dichte garage is weinig suggestief.

In Villa Horizon verdwijnt de auto in de woning, maar blijft zichtbaar door een semi-transparante "etalage"-ruit. De woonverdieping wordt casco opgeleverd, de benedenverdieping voorziet in 2 slaapkamers, een badkamer en een garage die zonder veel moeite om te bouwen is tot een extra slaapkamer. Men dient dan wel de auto op de bezoekersparkeerplaats buiten de wijk te stallen. De gevel is ingedeeld met klassiekers uit de gevel van 2onder1kappers, nog steeds de ideale woning voor veel Nederlanders. De opgang naar de "Dakpan" is niet ontworpen: Omdat binnen de Dakpan de horizon van de bewoner zelf is krijgt hij hier, waar het niemand schaadt, de mogelijkheid met bouwmarkt-esthetiek zijn uitzicht te personaliseren. Reagerend op "Villa Dakpan" en de tuin die hierbij als een vliegende schotel op het dak van het betonnen skelet is geland om wonen in de noodzakelijk hoge dichtheid in een liefst vrijstaande woning met eigen horizon mogelijk te maken denk ik dat dit ontwerp een rake typering is van de "Hollandse Horizon droom" in combinatie met het nationale woningtype (rijtjeshuis), mits extreem neutraal uitgewerkt. De woning dient niet te worden begrepen als Architectuur met hoofdletter A, maar als een Nederlands nuchtere constatering van het territorium en een hierbij passende woning anno 1997, als architecture Parlante.

previous next